Wijkverpleging Antimicrobiële resistentie en infectiepreventie

Mantelzorg Handige links

Mantelzorgers en vrijwilligers zijn onmisbaar in de (langdurige)zorg. Ook als het gaat om een veilige en hygiënische zorg- en leefomgeving spelen zij een belangrijke rol. Maar hoe betrek je hen hierbij? En welke informatie bied je hen? Wij hebben handige links voor je verzameld om hiermee aan de slag te gaan.

Richtlijnen en kaders

• Richtlijn: Persoonlijke hygiëne cliënt, bezoeker en mantelzorger (SRI). Deze richtlijn beschrijft welke infectiepreventiemaatregelen gelden voor cliënten, bezoekers en mantelzorgers. Informeer de mantelzorger hierover.
• Webdossier: Samenwerken met mantelzorgers en vrijwilligers - wat kan en mag? (Inspectie Jeugd- en Gezondheidszorg). Mantelzorgers en vrijwilligers spelen een steeds grotere rol in de dagelijkse zorgpraktijk. Op de website van de Inspectie Jeugd- en Gezondheidszorg lees je meer over de rollen en taken van mantelzorgers en vrijwilligers. Wat mogen ze wel en niet? Wie is er verantwoordelijk?

Praktische tips

• Tips om mantelzorgers en vrijwilligers hygiënisch te leren werken (Zorg voor Beter). Mantelzorgers en vrijwilligers voeren in verpleeghuizen steeds vaker zorghandelingen uit, zoals helpen bij een toiletbezoek. Deze handelingen moeten hygiënisch gebeuren om infecties te voorkomen. Hoe leer je informele zorgverleners over infectiepreventie? Via de link lees je vijf tips.
• In 4 stappen informele zorg betrekken bij infectiepreventie (Vilans). Vaak willen mantelzorgers en vrijwilligers wel hygiënisch werken, maar ontbreekt de kennis of toegang tot de juiste middelen. Ook verwachtingen zijn onduidelijk. Ontdek hoe je in vier stappen informele zorg bij infectiepreventie betrekt.
• Professionele en informele zorg - samen sterk in infectiepreventie (Zorg voor Beter). Een artikel waarin voorbeelden uit de praktijk gegeven worden over hoe de samenwerking met informele zorg is ingeregeld.
• Animatievideo - informele zorg en infectiepreventie (Zorg voor Beter). Deze animatievideo gaat over de samenwerking met informele zorg rond infectiepreventie. Wat kun je wel en niet vragen van een mantelzorger of vrijwilliger? Je ontdekt hoe je passende en verantwoorde keuzes kunt maken aan de hand van vijf factoren.

Handige materialen

Om mantelzorgers en vrijwilligers goed te betrekken bij infectiepreventie is het belangrijk om duidelijk met hen te communiceren hierover. Hiervoor kun je de volgende tools gebruiken:

• Posters: Desinfecteren (Zorg voor Beter). Posters om informele zorgverleners en bezoekers te stimuleren om hun handen te desinfecteren.
• Flyer: Handhygiëne informele zorg (Zorg voor Beter). Een flyer over handhygiëne om uit te delen.
• Instructievideo’s: Handen wassen en desinfecteren (Zorg voor Beter). Twee instructievideo’s over hoe en wanneer informele zorgverleners hun handen moeten wassen of desinfecteren.
• Draaiboek: Zo besteed je aandacht aan hygiëne op een familieavond (Zorg voor Beter). Een draaiboek voor een familieavond over infectiepreventie.
• Hygiënekaart (V&VN). Kaart met tips voor cliënten, bezoekers, mantelzorgers en vrijwilligers over hoe zij mee kunnen helpen aan een schone en hygiënische zorgomgeving.
• Video: Hoe verspreiden bacteriën zich in het verpleeghuis? (Zorg voor Beter). Video met achtergrondinformatie over de verspreiding van bacteriën.

Richtlijnen | Infectiepreventie

Het Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie (SRI) herziet sinds 2021 de WIP-richtlijnen en zorgt voor kwalitatief hoogwaardige richtlijnen over infectiepreventie. Hier vind je de intra- en extramurale richtlijnen op gebied van infectiepreventie in de langdurige zorg.

Richtlijnen infectiepreventie langdurige zorg

De domein specifieke SRI-richtlijnen voor de langdurige zorg vervangen sommige generieke SRI-richtlijnen. De SRI-richtlijnen voor de langdurige zorg zullen na autorisatie zowel op de SRI-website als op het platform 'Richtlijnen langdurige zorg' worden gepubliceerd.

De website Richtlijnen Langdurige Zorg biedt naast de betreffende richtlijn ook samenvattingskaarten, ondersteuningsmaterialen en handige links (zie hiervoor het tabblad 'Hulpmiddelen').  

Zie:

• Gepubliceerde richtlijnen 
• Richtlijnen in ontwikkeling 

Voorbeeld

Uitkomsten behoeftepeiling Hygiëne en infectie­preventie in de wijkzorg

In het voorjaar van 2024 heeft Zorgnetwerk GAIN, aan de hand van online vragenlijsten, een behoeftepeiling uitgevoerd over hygiëne en infectiepreventie in de thuiszorg. De vragenlijsten zijn ingevuld door 23 beleids- en kwaliteitsmedewerkers en door 172 thuiszorgmedewerkers: (wijk-)verpleegkundigen, verzorgenden (IG) en helpenden.

De uitkomsten

Op basis van de uitkomsten hebben we beter inzicht gekregen in de knelpunten en belemmeringen waar beleids- en kwaliteitsmedewerkers tegenaan lopen. Deze input wordt gebruikt om een webinar en een inspriratiebijeenkomst vorm te geven. Zo borgen we dat de onderwerpen precies aansluiten bij de behoefte uit de praktijk in de wijkzorg. 

Factsheet

De uitkomsten zijn verwerkt in een factsheet.

• Bekijk de factsheet hier

DI-voucher voor zorgorganisaties

Wil je binnen jouw zorgorganisatie aan de slag met infectiepreventie, maar weet je niet waar te beginnen? Maak gebruik van de kosteloze ondersteuning van een deskundige infectiepreventie (DI). Dit is dé kans om gericht aan de slag te gaan met het verbeteren van infectiepreventie en het verhogen van de veiligheid in je organisatie!

Hoe werkt het?

1. Vul de Quickscan Infectiepreventie in:
   Start met het invullen van de Quickscan Infectiepreventie. Dit helpt je om de grootste knelpunten binnen jouw organisatie in kaart te brengen.

2. Vul het Aanvraagformulier Voucherregeling in:
   Nadat je de Quickscan hebt ingevuld, vul je ook het aanvraagformulier in. 

3. Verstuur alles naar ons secretariaat:
   Na het invullen van beide documenten, sla je ze op en stuur je ze per e-mail naar secretariaat@zorgnetwerk-gain.nl. 

Wat kun je verwachten?

De deskundige infectiepreventie zal samen met jou bepalen welke vervolgstappen nodig zijn. Dit kan bijvoorbeeld zijn:

• begeleiding bij het oprichten van een Infectiepreventie Commissie

• scholing op het gebied van infectiepreventie

• opleiden van aandachtsvelders infectiepreventie/hygiëne of kwaliteitsmedewerkers

• uitvoeren van een Infectiepreventie Audit

• meting van de naleving van handhygiëne en/of het gebruik van handschoenen 

Waarom meedoen?

Eén van de doelstellingen van Zorgnetwerk GAIN is het bevorderen van infectiepreventie bij organisaties in de ouderenzorg, gehandicaptenzorg en wijkverpleging. Zorgnetwerk GAIN vergoedt daarom de kosten voor de inzet van de DI voor 24 uur! Dit maakt het voor jouw organisatie mogelijk om deskundige ondersteuning te krijgen bij het verbeteren van hygiëne en infectiepreventie in jouw organisatie. 

Voorwaarden

De DI is gecertificeerd en heeft ervaring in de langdurige zorg en/of gehandicaptenzorg en is verbonden aan een afdeling infectiepreventie van een ziekenhuis of GGD in de regio. Na contact met de DI, sluit jouw organisatie zelf een contract af. Mocht je nog geen contact hebben met een DI, dan helpt Zorgnetwerk GAIN graag bij het leggen van dat contact.

Meer weten over de voorwaarden?

Je kunt de volledige toelichting op de voucherregeling en de voorwaarden voor de inzet van de deskundige infectiepreventie hier lezen.

Start nu!

Wacht niet langer en maak gebruik van deze kans om infectiepreventie in jouw zorgorganisatie kosteloos te verbeteren! Klik op onderstaande buttons om het aanvraagformulier en de quickscan te downloaden:

Vul de quickscan en het aanvraagformulier in, sla ze op en stuur ze naar ons secretariaat via secretariaat@zorgnetwerk-gain.nl.

Inspiratie­bijeenkomsten Infectie­preventie wijk­verpleging

Ontstaan en doel van de bijeenkomsten

Medewerkers werken zelden samen. De zorg vindt plaats bij de patiënten thuis. Middelen die nodig zijn om infectiepreventiemaatregelen goed te kunnen uitvoeren, zijn niet altijd voorhanden. Dit zijn specifieke kenmerken van de wijkverpleging en maakt dat het implementeren en borgen van infectiepreventiebeleid moeilijk is. GAIN heeft daarom een pakket aan middelen ontwikkeld om organisaties te ondersteunen bij het implementeren van infectiepreventiemaatregelen. Hiermee willen we het bewustzijn en de kennis over infectiepreventie binnen organisaties in de wijkverpleging vergroten.

Behoeftepeiling

Bij de ontwikkeling van de bijeenkomsten is een behoeftepeiling uitgevoerd. De online vragenlijsten zijn ingevuld door 23 beleids- en kwaliteitsmedewerkers en door 172 thuiszorgmedewerkers. Op basis van de uitkomsten hebben we beter inzicht gekregen in de knelpunten en belemmeringen waar beleids- en kwaliteitsmedewerkers en thuiszorgmedewerkers tegenaan lopen. De uitkomsten zijn gebruikt om de inspiratiebijeenkomsten vorm te geven.

De belangrijkste uitkomsten van de behoeftepeiling hebben we samengevat in een factsheet. 

• Bekijk de factsheet

Over de inspiratiebijeenkomsten

Tijdens deze bijeenkomsten komen wijkzorgmedewerkers en beleids- en kwaliteitsmedewerkers in de wijkzorg bij elkaar. Hier delen zij ervaringen en bespreken ze de knelpunten én oplossingen over hygiëne en infectiepreventie in de wijkzorg.

Op 13 maart 2025 vond de eerste bijeenkomst plaats. Het is de bedoeling dat de inspiratiebijeenkomsten één keer per jaar plaatsvinden. Houd voor actuele data onze agenda in de gaten.

Toolbox | Goed Gebruik Handschoenen Ziekenhuizen en langdurige zorg

Project 'Goed Gebruik Handschoenen'

De toolbox komt voort uit het project 'Goed Gebruik Handschoenen'. In dit project hielpen we ziekenhuizen, verpleeghuizen, woonvormen voor gehandicaptenzorg en wijkverpleging met het meten en verbeteren van handschoengebruik. Goed gebruik van handschoenen kan voorkomen dat micro-organismen van de ene naar de andere cliënt verspreid worden. Maar in welke situatie gebruik je nou precies handschoenen? Hoe lang mag je ze aanhouden? Wanneer moet je weer nieuwe handschoenen aantrekken? Deelnemers aan het project leerden de antwoorden op deze vragen. 

Men kreeg een meetinstrument, via een app, om te meten hoe het handschoengebruik nu is. Daarna ging men je aan de slag met een toolbox met tips en oefeningen, om het handschoengebruik te verbeteren. Het project bestond uit een nulmeting, het verbeteren van de resultaten met tools uit de toolbox en een nameting. 

De toolbox

Het project is inmiddels afgerond, maar de toolbox is nog steeds te gebruiken! GAIN biedt een toolbox, met tips en oefeningen, om het handschoengebruik te verbeteren.

• Klik hier om de toolbox voor ziekenhuizen te downloaden
• Klik hier om de toolbox voor de langdurige zorg te downloaden

Hoe gebruik je de toolbox? 

Elke zorgmedewerker is anders of heeft net een andere manier van leren. Daarom kun je zelf kiezen welke tool bij jou of de afdeling past en wat haalbaar is. De toolbox helpt je vooral om het gesprek aan te gaan over handschoengebruik. Zo kunnen de tools gebruikt worden tijdens een werkoverleg of koffiepauze of juist opgehangen worden op het toilet of in de koffiekamer. Als bijvoorbeeld blijkt dat er nog kennis ontbreekt kan je kiezen voor een e-learning of webinar. Het doel van de toolbox is niet zozeer dat alles perfect gaat wat betreft handschoengebruik. Een kleine, haalbare stap in de goede richting is óók een stap. 

Toolbox | Schone Handen Helpen Ziekenhuizen en langdurige zorg

Project 'Schone Handen Helpen'

De toolbox komt voort uit het project 'Schone Handen Helpen'. In dit project ondersteunden we zorgorganisaties bij het meten en verbeteren van handhygiëne. Goede handhygiëne vermindert namelijk de verspreiding van micro-organismen en zorggerelateerde infecties. 

Via een app werd de naleving van de 5 momenten van handhygiëne gemeten. Daarna ging de organisatie aan de slag met een toolbox met tips en oefeningen om handhygiëne te verbeteren. Tools zijn o.a. een e-learning of webinar, video’s over handen wassen en desinfecteren, toetsingsmateriaal, posters handhygiëne en de handhygiëne box. De organisatie koos zelf welke tool bij de zorgmedewerker(s) of afdeling pastte en wat haalbaar was. 

De toolbox

Het project is inmiddels afgerond, maar de toolbox is nog steeds te gebruiken! GAIN biedt een toolbox, met tips en oefeningen, om de handhygiëne te verbeteren.

• Klik hier om de toolbox te downloaden

Hoe gebruik je de toolbox? 

Elke zorgmedewerker is anders of heeft net een andere manier van leren. Daarom kun je zelf kiezen welke tool bij jou of de afdeling past en wat haalbaar is. De toolbox helpt je vooral om het gesprek aan te gaan over handschoengebruik. Zo kunnen de tools gebruikt worden tijdens een werkoverleg of koffiepauze of juist opgehangen worden op het toilet of in de koffiekamer. Als bijvoorbeeld blijkt dat er nog kennis ontbreekt kan je kiezen voor een e-learning of webinar. Het doel van de toolbox is niet zozeer dat alles perfect gaat wat betreft handschoengebruik. Een kleine, haalbare stap in de goede richting is óók een stap. 

Spel | Escape challenge hygiëne Langdurige zorg

Ga de uitdaging aan en speel onze escape challenge! Als deelnemende afdeling ontvang je van ons een dossiermap. Tijdens de challenge is het de bedoeling dat jullie op basis van de materialen in de dossiermap de kluis gaan openen.

De kluis zit ook in de dossiermap. Dit is een kleinere map, waaraan twee handsloten zijn bevestigd. De juiste codes kunnen jullie ontcijferen door het toepassen van jullie kennis op het gebied van persoonlijke hygiëne, handhygiëne en handschoengebruik. In de dossiermap zitten alle materialen die jullie nodig hebben voor het spel.

Voor: teams in de thuiszorg, gehandicaptenzorg en verpleeg- en verzorgingshuizen in regio Gelderland.
Spelers: 2 tot max. 8 personen
Tijd: +/- 30 min, maar wie weet doen jullie het sneller 😉
Wat: je ontvangt een dossiermap met alle materialen die jullie nodig hebben voor het spel, incl een instructie.

Meedoen?

Vraag de escape challenge nu aan via secretariaat@zorgnetwerk-gain.nl. Het team met de snelste tijd van het kwartaal ontvangt een leuke attentie!

Project | Leren en Ontwikkelen van infectiepreventie in de thUISsituatie (LOUIS) Wijkverpleging

Aanleiding van het project

De zorg thuis wordt steeds complexer: meer cliënten hebben meerdere aandoeningen tegelijk en krijgen intensieve zorg zoals infusen, katheters of beademing. Hierdoor neemt het risico op infecties toe, terwijl er weinig onderzoek en geen landelijke cijfers zijn over zorginfecties in de wijkverpleging. Ook groeit het probleem van antibioticaresistentie, wat de noodzaak vergroot om infecties te voorkomen. Tegelijk blijkt dat handhygiëne en andere infectiepreventiemaatregelen in de wijk niet altijd goed worden toegepast. In het verpleegkundig onderwijs is bovendien nog te weinig aandacht voor deze onderwerpen.

Omschrijving van het project

Dit project richt zich op het verbeteren van infectiepreventie in de wijkverpleging door drie dingen te doen:

1. het onderwijs voor HBO-V studenten versterken,

2. de kennis van zorgmedewerkers vergroten, en

3. beter inzicht krijgen in hoe handhygiëne en goed gebruik van handschoenen in de praktijk worden nageleefd.

Dit gebeurt onder andere door een nieuwe BPV-opdracht te ontwikkelen en te testen tijdens stages, zodat studenten én zorgorganisaties beter worden toegerust om infecties te voorkomen.

Project | Implementatie meldpunt uitbraken infectie­ziekten & BRMO (MUIZ) Alle doelgroepen

Het Meldpunt Uitbraken Infectieziekten en BRMO (MUIZ) is een beveiligde webapplicatie waarin zorginstellingen uitbraken van infectieziekten kunnen melden aan de GGD en andere zorginstellingen in de regio. Het zorgt voor regionaal overzicht en faciliteert laagdrempelig contact tussen zorgorganisaties. Ook maakt dit systeem het voor alle deelnemers mogelijk om inzicht te krijgen in de uitbraken in de regio. In MUIZ worden geen individuele cliënt- of patiëntgegevens gedeeld.

MUIZ is ontwikkeld in 2015 en wordt inmiddels in 20 GGD-regio’s gebruikt door vele zorgorganisaties. In 2026 en 2027 proberen we zoveel mogelijk zorginstellingen uit de regio GGD Gelderland-Midden en GGD Gelderland-Zuid aan te sluiten om een landelijke dekking te bereiken.

Een uitbraakmelding geeft inzicht in:

• de locatie en het aantal zieken
• de verwekker
• de aanpak, bijvoorbeeld of er bron- en contactonderzoek wordt verricht
• eventuele consequenties voor de continuïteit van zorg, zoals cohortering of het sluiten van een afdeling

Waarom MUIZ?

Zicht op uitbraken van infectieziekten is belangrijk om verspreiding te voorkomen of tegen te kunnen gaan. De coronapandemie heeft dit nog eens benadrukt. Maar dit geldt ook voor uitbraken van bijzonder resistente micro-organismen (BRMO), influenza en bijvoorbeeld scabiës. De informatie-uitwisseling op het gebied van infectieziekten kan beter. Daar doet MUIZ iets aan. Deze webapplicatie biedt zicht op uitbraken en het verloop daarvan in de regio. Het heeft daarom een toegevoegde waarde voor de hele zorgketen.

Voordelen van MUIZ:

• MUIZ is een gebruiksvriendelijk systeem waarin je snel en op ieder moment een melding van Artikel 26 van de wet Publieke Gezondheid kan doen.
• MUIZ biedt inzicht in uitbraken op verschillende locaties van een organisatie.
• Directe koppeling met SOZI-AMR (RIVM) voor het melden van bijzonder resistente micro-organismen (BRMO). Hierdoor neemt de administratielast niet toe.
• De mogelijkheid om een uitbraak te actualiseren. Zo voorkom je onnodig testen.
• Data zijn intern te gebruiken voor structurele analyse en jaarverslagen.
• MUIZ faciliteert laagdrempelig contact tussen ketenpartners door middel van een bijgewerkt adresboek.
• E-mailalerts van instellingen en/of verwekkers die relevant zijn voor de instelling. Bij eventuele overplaatsingen van cliënten/patiënten kun je tijdig maatregelen nemen.

Bekijk via deze link hoe MUIZ werkt.

Meedoen?

Wil je aansluiten bij MUIZ? Stuur dan een e-mail naar secretariaat@zorgnetwerk-gain.nl om je interesse kenbaar te maken.

Project | Implementeerders infectiepreventie­beleid BRMO en MRSA Ziekenhuizen en langdurige zorg

Omschrijving project

In ziekenhuizen en verpleeghuizen werken implementeerders van het lokale hygiëne- en infectiepreventiebeleid. Ze zorgen ervoor dat gewenste maatregelen ook daadwerkelijk (kunnen) worden uitgevoerd zoals omschreven in de beleidsstukken/richtlijnen. Uit de praktijk blijkt dat ze telkens een afweging maken tussen het protocol en de realiteit op de werkvloer.  

Bij dit project wordt onderzocht wat de ervaringen zijn van implementeerders van infectiepreventiebeleid voor BRMO/MRSA-dragers in ziekenhuizen en langdurige zorg. Welke factoren spelen een rol en hoe wordt omgegaan met collectieve en individuele patiëntbelangen?  

Inzicht in de afwegingen en dillema’s van de implementeerders, maakt duidelijk wat zij nodig hebben voor het goed kunnen uitdragen van het beleid en het helder kunnen uitleggen van hun situatie-specifieke keuzes, waarbij ze tegelijkertijd oog hebben voor wensen en behoeften van zorgverleners en patiënten. Op basis van de resultaten worden dan ook concrete adviezen opgesteld voor passende activiteiten, materialen en middelen die de lokale implementeerders ondersteunen bij het uitdragen van het beleid. Dit zou bijvoorbeeld een advies kunnen zijn om een afwegingskader op te stellen dat overwegingen van lokale implementeerders in kaart brengt.

Dat maakt het gemakkelijker voor implementeerders om hun keuzes naar anderen toe te lichten en uit te dragen, wat bijdraagt aan inzicht in en begrip voor keuzes en afwegingen binnen infectiepreventiebeleid.  

Het doel

Implementeerders ondersteunen bij het verkrijgen van inzicht en begrip voor keuzes en afwegingen binnen infectiepreventiebeleid.

Project | Antibiotica-allergie transmurale toolkit Alle doelgroepen

Omschrijving project

Juist gebruik van antibiotica is essentieel voor de beperking van antibioticaresistentie. Onterechte antibiotica-allergieregistraties belemmeren optimaal antibioticagebruik, omdat niet voor het meest geschikte middel gekozen kan worden. Meerdere AMR Zorgnetwerken hebben in hun eigen regio inmiddels scholingen en materialen ontwikkeld en hebben projecten opgezet om de kwaliteit van antibiotica-allergieregistraties te optimaliseren. Vanuit Zorgnetwerk GAIN is in 2024 gestart met een project voor het ontlabelen van antibiotica-allergieregistraties in de huisartspraktijken. Om op dit vlak de eerste ervaring in de regio op te doen en in focusgroep-bijeenkomsten na te gaan of en hoe een opschalingsplan voor de regio kan worden vormgegeven.

In het huidige project bundelen de betrokken AMR Zorgnetwerken de opgedane inzichten, kennis, scholingen en materialen in een landelijke transmurale toolkit antibiotica-allergie. De toolkit is inzetbaar in huisartsenpraktijken, langdurige zorg (ouderenzorg en/of gehandicaptenzorg), apotheken en ziekenhuizen. 

Dit is een gezamenlijk project van meerdere AMR-zorgnetwerken.

Het doel

De ontwikkeling van een landelijke transmurale toolkit antibiotica ter verbetering van de kwaliteit van antibiotica-allergieregistraties.

Project | Het versterken van infectie­preventie in MBO- en HBO-zorgopleidingen Onderwijs

Omschrijving project

Dit is een gezamenlijk project van alle negen Regionale AMR Zorgnetwerken. Samen met de VHIG (beroepsvereniging voor deskundige infectiepreventie) wordt een gouden standaard opgesteld, met minimale eisen waaraan infectiepreventie onderwijs in de zorgopleidingen aan moet voldoen. Doel is om dit te laten opnemen in het curriculum van de opleidingen en te zorgen dat het goed geborgd is.

Doel

Borgen dat alle aankomende zorgprofessionals een basiskennis infectiepreventie hebben.